Planowanie finansowe - moda czy konieczność?

Planowanie w gospodarce socjalistycznej bardziej było zbliżone do absurdalnego kabaretu niż czynności logicznych. Dziedzictwo tamtych lat wyznacza w dużej mierze nasz sposób myślenia także w dziedzinie finansów. Od wielu lat po świecie krążą anegdoty o ludziach którzy więcej wydają niż zarabiają. Fenomen ten dotyczy nawet najbogatszych krajów świata i jest obecny również w Polsce z wszystkimi tego konsekwencjami. Umiemy doskonale planować jedynie nasze wydatki. Potrafimy wydać wszystko. Na tym kończy się praktyczna umiejętność planowania finansowego przeciętnego obywatela naszego kraju. 

Z drugiej strony obserwujemy lawinowy wprost wzrost rynku usług finansowych i wiele firm szczyci się faktem finansowego doradzania swoim klientom. Dotyczy to zarówno klientów banków jak i towarzystw ubezpieczeniowych. Istnieje pewnego rodzaju moda na używanie pojęcia "doradztwo finansowe". Jest to ciekawe, ponieważ jak stara przypowieść głosi - trudno o bardziej balansujące słowo niż "finansista". Drobny przechył w jedną stronę oznacza coś na kształt dobroczyńcy podczas gdy wahnięcie w drugą tworzy z finansisty złodzieja. Mimo tego, oczekiwania klientów idą w kierunku bardziej kompleksowej obsługi. 

Oczywiście każdy agent ubezpieczeniowy dokonuje takiej czynności ponieważ składa klientowi ofertę. Nie jest to jednak etap jego pracy, który byłby w jakikolwiek sposób świadomie wypunktowany czy też podkreślony poprzez oficjalną procedurę działań. Systemy szkoleniowe ani schematy cyklu sprzedaży nie przewidują takiego punktu jak projektowanie ochrony ubezpieczeniowej. Domniemane założenie panujące na rynku jest takie, że ten etap pracy odbywa się jedynie w głowie agenta. Niektóre firmy zakładają bowiem, że agent pełniący rolę sprzedawcy, znajdzie natychmiast rozwiązanie na bolączki klienta w trakcie pierwszej już wizyty. Inne, że wróci z gotową propozycją. W żadnej oficjalnej procedurze towarzystwa ubezpieczeniowego, czy też banku nie ma na ogół etapu pracy, który nazywałby się planowaniem ochrony ubezpieczeniowej czy też etapem planowania usług finansowych dla klienta. Większość ludzi na całym świecie zastanawiając się nad zagadnieniem planowania finansowego widzi z reguły jedynie aspekt inwestycyjny, pomija natomiast ochronny.

Matematyka bez problemu wyjaśnia, że inflacja jest o wiele bardziej niszczącym podatkiem niż jakiekolwiek dotychczas uchwalone obciążenie podatkowe - powiedział kiedyś największy inwestor giełdowy wszechczasów Warren Buffet. Ta maksyma sprawdza się w Polsce w 100 %. Wszyscy narzekają na podatki, które muszą płacić. Prawie nikt natomiast nie robi planów finansowych, aby odpowiednio zarządzać swoim kapitałem. Zgodnie z anegdotą dotyczącą finansisty - ten który płaci podatki to "fujara" a ten kto unika płacenia - to "oszust." Dla wielu osób w społecznym odczuciu nawet zawód doradcy podatkowego jest wysoce podejrzany, mimo tego, że ogranicza się raczej do sprawdzania poprawności dokumentów finansowych niż prawdziwego finansowego doradzania.

Panuje powszechne przekonanie, że ci, którzy mają pieniądze nie muszą planować, bo już są bogaci podczas gdy ci, którzy chcieliby osiągnąć bogactwo nie mogą planować bo ich na to nie stać. Prawda świata finansów mówi, że wzbogacamy się nie tylko tym co zarabiamy lub mamy w przyszłości zarobić, ale przede wszystkim tym co mamy, oszczędzamy i inwestujemy. Praktyka natomiast pokazuje, że ci, którzy nie zarządzają swoimi finansami spotykają się z sytuacją opisaną przez Buffeta. Podaje on swoje spostrzeżenie w sposób bardzo humorystyczny twierdząc, że dla osoby trzymającej oszczędności na 5 % lokacie terminowej nie ma w praktyce różnicy "czy zapłaci 100-procentowy podatek od uzyskanych odsetek w okresie, w którym nie ma inflacji, czy nie zapłaci podatku dochodowego w latach, w których inflacja wyniesie 5%."

Oszczędzanie związane jest na ogół z konkretnym celem; samochodem, mieszkaniem, wycieczką zagraniczną. W takiej sytuacji, kiedy cel jest konkretny wzrastają umiejętności planowania finansowego. Ma ono jednak doraźny charakter akcyjny. Nie ma natomiast finansowego planowania strategicznego, długofalowego, np. na całe życie. Nawet ci, którzy w Polsce na co dzień planują budżety dla korporacji i decydują o milionach w firmach - nie mają najczęściej indywidualnych osobistych planów finansowych. Zarządzający pieniędzmi publicznymi natomiast - jak wiadomo, są najczęściej bardziej biegli w strategiach wydawania niż oszczędzania. 

Przez planowanie finansowe rozumiemy przede wszystkim znalezienie najlepszych sposobów wykorzystania środków finansowych w celu zabezpieczenia posiadanego majątku oraz zwiększenia osobistego bogactwa. Składa się na nie zatem zarówno ubezpieczeniowa ochrona życia i majątku jak i strategia oszczędzania i inwestowania, planowanie podatków jak i zarządzanie długami, planowanie przyszłej emerytury jak i budowanie kapitału na przyszłość, ochrona dochodu i planowanie hipoteki. O tym, jak można ująć te elementy razem w plan finansowy - w następnych artykułach.

Andrzej Fesnak

góra